Wszystko co powinieneś wiedzieć o parametrach soczewek kontaktowych

W tym przewodniku wyjaśnimy najważniejsze parametry soczewek kontaktowych: moc (PWR/SPH), cylinder (CYL) i oś (AXIS) dla astygmatyzmu, baza/krzywizna (BC), średnica (DIA), zawartość wody (uwodnienie) oraz tleno‑przepuszczalność (Dk i Dk/t). Pokażemy też, jak te wartości wpływają na dopasowanie soczewki, komfort noszenia i zdrowie rogówki oraz dlaczego badanie wzroku pod kątem soczewek jest kluczowe.

Materiały soczewek: hydrożel vs. silikonowo‑hydrożel (uwodnienie, Dk)

Pierwsze soczewki wykonywane były z hydrożelu. Obecnie najczęściej stosuje się materiał silikonowo – hydrożelowy. W opisach soczewek znajdziemy wiele różnych informacji odnośnie materiałów, z których soczewka jest wykonana. Największe różnice między nimi dotyczą tleno-przepuszczalności oraz stopnia uwodnienia. Poszczególne materiały różnić się mogą również skłonnością do gromadzenia osadów białkowych lub innymi dodatkowymi monomerami, które np.  powodują, że soczewka chroni oko przed promieniami UV lub jest bardziej sztywna / miękka.

Krótko: soczewki hydrożelowe często mają wyższą zawartość wody, a przepuszczalność tlenu w dużej mierze zależy w nich od uwodnienia. Soczewki silikonowo‑hydrożelowe zwykle zapewniają wyższy dopływ tlenu do rogówki (wyższe Dk), nawet jeśli ich uwodnienie jest niższe. Na komfort mogą wpływać także: zwilżalność materiału (jak łatwo „trzyma” film łzowy) oraz moduł sprężystości (czyli „sztywność” soczewki, ważna m.in. dla stabilizacji soczewek torycznych).

Uwodnienie (zawartość wody) soczewki — wartości, wpływ na komfort

Uwodnienie soczewki to po prostu wskaźnik tego, jaki procent materiału, z którego zrobiona jest soczewka, to woda. Soczewki zawierają od 24 – 95% wody, (przy czym soczewki o wartościach 24-38% to najczęściej soczewki typu całodobowego, w których wykorzystywany jest specjalny, mocno tleno-przepuszczalny materiał silikonowo – hydrożelowy).

Soczewki można podzielić na trzy kategorie pod względem kryterium uwodnienia:
– niskie nasycenie wodą (do 40%)
– średnie nasycenie (50–60%)
– wysokie (powyżej 60%

Uwodnienie to procent wody w materiale, ale warto pamiętać: wysoki % wody nie zawsze oznacza wysokie Dk/t. W soczewkach silikonowo‑hydrożelowych tleno‑przepuszczalność wynika głównie z właściwości komponentu silikonowego, dlatego materiał o niższym uwodnieniu może nadal zapewniać bardzo dobry dopływ tlenu.

Tleno-przepuszczalność – co oznacza dla rogówki i trybu noszenia

Parametr Dk (tleno-przepuszczalność), mówi o tym, jak dużo tlenu przechodzi przez soczewkę celem dotarcia do rogówki. Jest to o tyle ważne, że rogówka nie zawiera naczyń krwionośnych i korzysta z tlenu atmosferycznego (a kiedy oko jest zamknięte, z tlenu dostarczanego przez górną powiekę – jest to jednak około 30% ilości jaką dostarczamy oku przy otwartej powiece. Z tego powodu, w większości soczewek nie można spać).

Tleno-przepuszczalność zależy od grubości soczewki i stopnia uwodnienia, choć między materiałami o podobnym stopniu uwodnienia również zachodzą różnice na poziomie tego parametru. Dlatego też wartością ważną dla użytkownika nie jest sam parametr Dk, ale Dk/t (gdzie t oznacza grubość soczewki). Generalnie, im więcej tlenu soczewka przepuszcza, tym dla oka lepiej, ale też im bardziej wiotka soczewka (mocno uwodniona oraz cienka) tym ciężej się ją zakłada. Dlatego też soczewkę dobiera się tak, by zapewnić oku komfort przy jednoczesnej możliwości jej sprawnej aplikacji.

W przypadku hydrożelowych soczewek, ilość przepuszczanego tlenu jest uzależniona od jej uwodnienia, ale w materiałach silikonowo – hydrożelowych, stopień uwodnienia ma mniejsze znaczenie – bywa, że silikonowo – hydrożelowy materiał o bardzo niskim stopniu uwodnienia, cechuje się wysoką tleno-przepuszczalnością (takim materiałem jest np. filcon 3).

Poziom komfortu użytkowników różni się tu mocno między sobą – niektórzy lepiej czują się nosząc cienkie soczewki o małej zawartości wody, a inni wolą soczewki bardziej miękkie. Podobnie wygląda kwestia tleno–przepuszczalności. Osoby pracujące dużo przy komputerze czy w warunkach suchego środowiska (np. klimatyzowanych pomieszczeniach) potrzebują większego poziomu transmisji tlenu niż osoby pracujące na świeżym powietrzu i nie nadwyrężające wzroku.

Dk to przepuszczalność tlenu samego materiału, natomiast Dk/t to parametr praktyczny, bo uwzględnia także grubość soczewki (t). Im wyższe Dk/t, tym mniejsze ryzyko niedotlenienia rogówki. Orientacyjnie: Dk/t < 20 oznacza niską transmisję tlenu, Dk/t 20–50 bywa typowe dla codziennego noszenia, a Dk/t > 100 dotyczy konstrukcji o bardzo wysokiej transmisji tlenu (konkretne wartości zależą od producenta i materiału).

Typy soczewek korekcyjnych: sferyczne, toryczne, progresywne – jakie parametry mają znaczenie

W ramach korekcji wady wzroku, soczewki dzielą się na trzy grupy:

sferyczne (jednoogniskowe) – przeznaczone dla krótko i dalekowidzów.  Mogą korygować wadę aż od -25D do +25 D. Każda soczewka ma na opakowaniu podany zakres korekcji wyrażony parametrem PWR (moc sferyczna), który jest jednym z podstawowych parametrów, które należy sprawdzić przed zakupem – zwłaszcza, w przypadku osób z dużą wadą wzroku. Warto pamiętać, że moc soczewki nie jest identyczna z mocą okularów, gdyż soczewka przylega bezpośrednio do rogówki (okulary zaś umieszczone są kilka – kilkanaście mm od oka). Osoby noszące “plusy” będą potrzebować soczewek o wyższej mocy, a osoby noszące “minusy” niższej, niż w przypadku okularów. O dobór mocy najlepiej poprosić lekarza okulistę.

toryczne – przeznaczone dla osób z astygmatyzmem. Poza parametrem PWR posiadają również moc cylindryczną (CWL) oraz oś cylindra (AXE).

progresywne (dwuogniskowe, multifokalne) – przeznaczone dla osób, które w związku z wiekiem potrzebują innej mocy soczewki do dali a innej do bliży.  Większość soczewek progresywnych ma podany jeden parametr sferyczny, dlatego konieczne jest ich dobieranie pod opieką okulisty.

Moc soczewki kontaktowej (PWR/SPH) może różnić się od mocy okularów szczególnie przy wyższych wartościach (około ±3–4D i więcej), bo dochodzi kwestia tzw. odległości wierzchołkowej (vertex distance). W praktyce przeliczenie wykonuje optometrysta lub okulista – nie warto kupować soczewek wyłącznie na podstawie recepty okularowej.

Przykładowy zapis może zawierać: L/R (lewe/prawe), PWR/SPH (moc), CYL (cylinder), AXIS (oś), a także parametry dopasowania BC (krzywizna bazowa) i DIA (średnica). Na opakowaniu spotkasz też oznaczenia typu LOT (numer partii) i EXP (data ważności) – przydatne, jeśli trzeba zgłosić reklamację lub skonsultować problem z konkretną serią.

BC i DIA — baza (krzywizna) i średnica: jak wpływają na dopasowanie i komfort

Za to, by w soczewkach było wygodnie odpowiadają dwa parametry:

promień krzywizny bazowej (BC) – jest to miernik geometrii wewnętrznej soczewki – innymi słowy mówiąc, informacja o tym, jak bardzo soczewka powinna być wypukła by była dla oka wygodna. Musi się swobodnie poruszać po rogówce, by zapewnić przepływ łez miedzy rogówką a soczewką. Nie może być zatem ani zbyt ciasna ani zbyt luźna . Promień krzywizny dobiera okulista i jedynym zadaniem użytkownika soczewek jest późniejszy zakup soczewek o zaleconym przez lekarza parametrze.

średnica (DIA) – opisuje wielkość soczewki. Musi być na tyle duża, by przykryła rogówkę. Średnicę również dobiera lekarz okulista.

Typowe wartości to: BC ok. 8.3–9.5 mm (często spotykane: 8.5, 8.6, 9.0) oraz DIA ok. 13.0–15.5 mm (najczęściej 14.0–14.5 mm). Mniejsza wartość BC oznacza bardziej stromą (bardziej „wypukłą”) soczewkę, większa – bardziej płaską. Zbyt płaska baza może powodować nadmierne przesuwanie się soczewki, a zbyt stroma – zbyt mocne przyleganie; w obu przypadkach spada komfort i bezpieczeństwo noszenia.

Tryb wymiany i tryb noszenia: jednodniowe, miesięczne, dzień‑i‑noc – co wybrać?

Soczewki kontaktowe w zależności od tego, jak długo można je nosić ( i jak często trzeba wymieniać na nowe), dzielą się na:

jednodniowe – każdego dnia, zakłada się nową parę soczewek, a pod koniec dnia, po ich ściągnięciu wyrzuca. Soczewki jednodniowe nie wymagają pielęgnacji i czyszczenia.

dwutygodniowe – można je używać przez 14 dni od momentu pierwszego założenia. Każdego dnia, po ściągnięciu przemywa się je płynem do soczewek i przechowuje w specjalnych pojemniczkach.

miesięczne – działają tak samo jak dwutygodniowe, z tym, że stosuje się je przez 30 dni. kwartalne – okres noszenia soczewek wynosi 3 miesiące. Obecnie coraz rzadziej stosowane.

dzień i noc – standardowe soczewki nosi się w ciągu dnia. Wyjątkiem są soczewki day&night. Cechuje je wyższy stopień uwodnienia, dzięki czemu przenoszą więcej tlenu na rogówkę. W związku z tym nie muszą być ściągane na noc. W zależności od typu soczewki, night&day można nosić całodobowo od kilka dni z rzędu aż do miesiąca.

Jednodniowe to wygoda i higiena (brak czyszczenia, mniejsze ryzyko błędów pielęgnacyjnych), dlatego często są dobrym wyborem dla osób początkujących, alergików i użytkowników okazjonalnych. Soczewki wielorazowe bywają korzystniejsze kosztowo, ale wymagają konsekwentnej pielęgnacji oraz trzymania się zasad przechowywania. 

Zabarwienie vs. kolor soczewek – czy wpływa na widzenie?

Niekiedy na opakowaniu podany jest parametr zabarwienia – jasnoniebieski lub jasnozielony. Częstym błędem jest interpretacja tego parametru jako koloru zmieniającego lub pogłębiającego barwę oka. Tymczasem, zabarwienie ma na celu jedynie ułatwienie korzystania z soczewek przy ich zakładaniu i zdejmowaniu. Jest ją po prostu łatwiej znaleźć w pojemniku. Zabarwienie nie wpływa ani na kolor oczu ani na jakość widzenia.

Zabarwienie techniczne pomaga w aplikacji soczewki, natomiast soczewki kolorowe to osobna kategoria produktów – z pigmentem zaprojektowanym tak, by zmienić lub podkreślić wygląd tęczówki. 

Soczewki kolorowe i filtry UV – na co zwracać uwagę? 

Na rynku dostępne są również soczewki zmieniające kolor – zarówno w wersji korekcyjnej jak i tzw. zerówek. Tego typu soczewki posiadają również na opakowaniu informację o kolorze na jaki zabarwiają tęczówkę.

Większość soczewek jest obecnie wyposażona w dodatkowe monomery, które zapewniają rogówce ochronę przed promieniami UVA i UVB. Warto jednak pamiętać o tym, że soczewka pokrywa jedynie powierzchnię rogówki, dlatego i tak warto nosić w słońcu okulary przeciwsłoneczne z filtrem, by chronić pozostałą część gałki ocznej.

Nawet jeśli soczewka ma filtr UV, chroni głównie obszar rogówki, a nie całą gałkę oczną i skórę wokół oczu. Dlatego przy intensywnym słońcu nadal warto stosować okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV jako uzupełnienie ochrony.

Umów się na badanie wzroku – jak wygląda badanie soczewek?

 
Podczas badania pod soczewki specjalista ocenia m.in. stan rogówki i spojówki, dobiera próbne soczewki oraz określa parametry dopasowania (takie jak BC i DIA) i parametry optyczne (PWR/SPH, a przy astygmatyzmie także CYL i AXIS; w multifokalnych również ADD). Recepta na soczewki różni się od okularowej, bo uwzględnia geometrię dopasowania na oku.